محمد رضا واليزاده معجزى

565

تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )

غير از اين سه نفر از روحانيون آن زمان كسى را سراغ نداريم كه خارج از نفوذ مذهبى قدرت سياسى و اجتماعى هم دارا بوده باشد . 5 . غير از اين چند تيپ كه ذكر آنان گذشت ، عده‌اى از تجار و متمولين روشنفكر شهر خرم‌آباد هم در ميان مردم اعتبار زياد و نفوذ كلام داشتند كه آنها هم دو دسته بودند . يكى متنفذين محله " درب دلاكان " و يكى متنفذين محله " پشت بازار " كه معاريف هردو محله اشخاص نامبرده زير بودند كه از تهران برگشته و تشكيل انجمن داده بودند . « 1 » 1 . حاج هاشم . 2 . حاج حيدر . 3 . حاج عبد اللّه . 4 . حاج جهانگير آزاديان . 5 . حاج شكر اللّه . 6 . حاج حسين خان . 7 . حاج احمد اسكندرى . 8 . حاج حيدر حاج شنبه . 9 . حاج محمد على . 6 . غير از پنج دسته بالا كه در شهر خرم‌آباد نفوذ داشتند فاميل‌هاى ديگرى نيز كم‌وبيش در شهر صاحب نفوذ و قدرت بودند مانند فاميل طولابى كه غالبا شغل آنها خدمتگزارى دولت بود و در اطاعت حاكم وقت بودند و بزرگترين آنها رستم خان بهادر و محمد خان طولابى بودند و يا مانند مرحوم مير شيخ على خان و برادرش مير غيظى خان كه معيشت آنها هم از طريق خدمت در دستگاه حكومت مىگذشت . از اين چند دسته متشكل كه بگذريم ، عده‌اى هم به‌طور انفرادى از راه قداره‌بندى و به اصطلاح امروز داش مشدىگرى نيز صاحب نفوذ شده بودند مانند عبد الحسين خان و مشهدى عبد العلى و برادرش على داد و طهماسب كاكاوند و نايب محمد على چاغروند و عده ديگر . مسأله پيشكارى حكومت در سلطنت قاجاريه قاعده بر اين جارى بود كه والى يا فرمانفرماى هر ايالت يا حكمران ولايت بعد از ورود به مقر حكومت و مطالعه در اوضاع و مقتضيات حوزه حكومت از ميان داناترين و سياستمدارترين و مقتدرترين رجال قلمرو حكومت خود كه از هر حيث بصيرت در امور داشته و به اصطلاح " بداند كه شتر را كجا بايد بخواباند ، " يك نفر يا دو نفر را به عنوان پيشكارى كل انتخاب مىكرد و كارها را به وسيلهء و يا با مشورت و صوابديد و موافقت او پيش مىبرد . « 2 »

--> ( 1 ) . اين اشخاص همان چند نفرى هستند كه در تهران با انجمن‌هاى سرى و مجامع مهم آزاديخواهان ارتباط پيدا كرده ، با رهبران مشروطه آشنا شده ، با دستورالعمل مكفى به خرم‌آباد برگشته بودند و نام آن‌ها را قبلا نوشتيم . ( 2 ) . گاهى هم اتفاق مىافتاد كه حاكم محل يا شخص شاهنشاه يك نفر از اشخاص غير بومى را به‌سمت پيشكار انتخاب مىكردند .